Qaraçanta kəndində türbə

Şörəyel ma­ha­lının Ama­si­ya rayonu­nun Qa­ra­çan­ta  kən­din­də

Qaraçanta kəndi 04.05.1939-cu ildən  Əzizbə­yov, 19.04.1991-ci ildən isə Areqna­dem  adlandırılıb.

Memarlıq

1987–1991-ci illərdə həyata keçirilən azər­baycanlı əha­­­­li­nin zor­la   kö­­­­çü­rül­mə­sin­dən son­­ra yerləşdi­yi qə­­dim qəbi­ris­­tan­lıq ərazi­sin­dəki türbə­nin günbəz və yarıdan çox hissəsi ermə­ni­lər tərəfindən dağıdılıb. Tür­bənin hazırkı dövrdə 1 metr civarında kvad­rat formada xa­ra­balığı qa­lıb (türbənin müasir dövrə aid fotosu)[i].
 

Qaraçanta kəndindəki türbə kənd qəbi­ris­tanlığında yerləşirdi. Kəndin kənarın­dakı hündür təpədə yerləşən türbənin eni və uzunluğu 3 metr, hün­dürlüyü isə 2,5–3 metr, türbə damının hündür­lüyü isə 1,5–1,6 metr civarın­da olub. Türbə kvad­rat for­masında in­şa olunun müsəlman abidə­sidir. Tür­bənin tikintisində qara çay daşı və qır­mızı tuf daşlardan istifadə edi­lib. Tür­bənin aşağı, orta, yuxarı və gün­bə­zə qədər olan hissəsində hər 40 santı­metrdən bir qa­ra çay daşından kəmər hö­rülüb. Bu xü­su­siy­yət me­mar­lıq baxımın­dan  türbəni böl­gə­dəki digər müsəlman tür­bələrindən fərq­lən­dirir. Qaraçanta kəndi xalqın “Hulley” adlan­dırdığı dağın ətəyində yerləşir.

1988-ci ildə Qaraçantada 600 ev, 314 ailə, 1750 nəfərdən ibarət olan kəndin məktəbinin tipi orta, şagird­lərin sayı 500 olub. Dini-ruhani dərs­lərin keçiril­diyi kənd­də dünyəvi dərs­lərin əsası 1927-ci il­də qoyulub. 1938-ci ildə 7 illik məktəb açı­lıb, 1962-ci ildən isə orta məktəbə çev­rilib.

1886-cı ildə 348, 1897-ci ildə 440,1908-ci ildə 665,1914-cü ildə 729 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.1922-ci ildə kənd­də 547, 1926-cı ildə 670,1931-ci ildə 688[i]^,1939-cu ildə 774, 1959-cu ildə 803, 1970-ci ildə 1442, 1980-ci ildə 1490[ii]^, 1987-ci ildə 1600 nəfər[iii] yal­nız azərbay­can­lılar yaşamışdır. 1988-ci ildə azərbay­can­lıların indiki Ermənis­tandan kütləvi de­portasiyası zamanı əhali kəndi tərk etmişdir. 1988-ci ilin sonuna olan bəzi məlu­matlara görə, kəndin əhalisi 1750 nəfər olmuşdur.

Erməni ida­rə­çi­ləri azər­bay­can­lı əha­liyə məs­cid tik­mə­yə ica­zə ver­mə­dik­ləri üçün hör­mət və eti­bar sahibi şəxs­lərə türbə ti­ki­­lir və bu tür­­bələr mər­hu­­mun ya­xınları, tayfa nü­mayən­də­lə­ri və hör­mə­­tini qa­­zan­dığı in­san­­lar tə­rə­fin­dən ziya­rət edi­lirdi.